Tüm terimler
95 terimA3 terim
ABC AnaliziStok kalemlerini değer veya öneme göre A, B, C gruplarına ayıran sınıflandırma yöntemi; az sayıda yüksek değerli kalemin (A) toplam değerin büyük kısmını oluşturduğu Pareto ilkesine dayanır.Ana Üretim ÇizelgesiHangi bitmiş ürünün hangi dönemde ne kadar üretileceğini gösteren detaylı plan (MPS); üretim planını somut, zaman bazlı bir programa dönüştürür ve MRP’yi besler.Atıl StokTalebin çok altında, yavaş hareket eden ve uzun süre depoda bekleyen stok; ölü stok kadar değersiz değildir ama sermayeyi gereksiz bağlar.
B5 terim
BackorderTalep edildiği anda stokta olmayan ama iptal edilmeyip sonradan karşılanmak üzere kayıt altına alınan sipariş; karşılanamayan ama kaybedilmeyen talebi ifade eder.BarkodÜrün bilgisini optik okuyucuyla okunabilen çizgi veya kare desenlerle kodlayan tanımlama teknolojisi; stok hareketlerinin hızlı ve hatasız kaydedilmesini sağlar.Bekleme SüresiBir malzeme veya siparişin bir sonraki işleme başlanana kadar atıl şekilde beklediği süre; yalın üretimde israf kabul edilen yedi tür kayıptan biridir.Bekleyen SiparişVerilmiş ama henüz teslim edilmemiş, yolda olan sipariş; net ihtiyaç ve gelecekteki stok seviyesi hesaplanırken eldeki stoğa eklenmesi gereken miktardır.Brüt ve Net İhtiyaçBrüt ihtiyaç, üretim için gereken toplam malzeme miktarı; net ihtiyaç ise bundan eldeki stok ve bekleyen siparişler düşüldükten sonra gerçekten sipariş edilmesi gereken miktardır.
Ç5 terim
Çapraz Sevkiyat (Cross-docking)Gelen malların depoda stoklanmadan, mal kabulden doğrudan sevkiyata aktarılması yöntemi; depolama maliyetini ve teslim süresini azaltır.Çekme (Pull) SistemiÜretimin tahmine değil, gerçek tüketime göre tetiklendiği sistem; bir sonraki adım malzeme çektikçe önceki adım üretir, böylece fazla stok ve israf azalır.Çevrim Stoğuİki sipariş arasında normal tüketimi karşılamak için tutulan stok; sipariş miktarının ortalama olarak yarısına denk gelir ve emniyet stoğunun üzerinde dalgalanır.Çevrim SüresiBir birim ürünün üretim sürecinin başından sonuna kadar geçen toplam süre ya da ardışık iki ürünün hattan çıkması arasındaki süre; verimlilik ve teslim hızının temel ölçüsüdür.Çizelgelemeİş emirlerinin hangi makinede, hangi sırayla ve hangi zaman aralığında işleneceğini belirleme faaliyeti; üretim planını saatlik, operasyon düzeyinde uygulamaya çevirir.
D5 terim
DarboğazBir üretim akışında kapasitesi en düşük olan ve tüm sistemin hızını sınırlayan istasyon ya da kaynak; toplam çıktı, darboğazın kapasitesiyle sınırlıdır.Depo Yönetimi (WMS)Deponun mal kabul, yerleştirme, toplama ve sevkiyat operasyonlarını planlayıp kontrol eden sistem; depo yönetim yazılımı (WMS) bu süreçleri dijitalleştirir.Devir HızıBir varlığın belirli bir dönemde kaç kez döndüğünü gösteren genel verimlilik ölçüsü; stokta "stok devir hızı", alacaklarda "alacak devir hızı" olarak somutlaşır.Drop ShippingSatıcının ürünü kendi deposunda stoklamadan, sipariş geldiğinde doğrudan tedarikçiden müşteriye gönderttiği model; satıcı stok tutmaz, sermaye bağlamaz.Döngüsel SayımTüm stoğu tek seferde değil, küçük gruplara bölerek belirli bir takvimde sürekli sayma yöntemi; operasyonu durdurmadan stok doğruluğunu yüksek tutar.
E6 terim
ERPKurumsal kaynak planlaması (Enterprise Resource Planning); üretim, stok, satın alma, finans, satış ve insan kaynaklarını tek bir entegre veri tabanı üzerinde birleştiren yazılım sistemidir.Ekonomik Sipariş MiktarıToplam sipariş ve taşıma maliyetini en aza indiren optimal sipariş miktarı; sipariş başına maliyet ile elde tutma maliyetinin dengelendiği noktayı verir.Elde Bulundurma (Taşıma) MaliyetiStoğu elde tutmanın yarattığı maliyet; depo, sigorta, fire, eskime ve bağlanan sermayenin fırsat maliyetini kapsar ve genelde stok değerinin yüzdesi olarak ifade edilir.Emanet Stokİşletmenin deposunda bulunan ama mülkiyeti başka bir tarafa ait olan stok; konsinye düzeninde tedarikçinin alıcı deposunda tuttuğu mallar buna örnektir.Emniyet StoğuTalep dalgalanması ve tedarik gecikmelerine karşı tutulan tampon stok; stoksuz kalma riskini düşürmek için normal ortalama tüketimin üzerine eklenen güvenlik payıdır.Envanterİşletmenin belirli bir andaki tüm stoklarının miktar ve değer olarak dökümü; muhasebe ve operasyonda "stok" kavramıyla çoğu zaman eş anlamlı kullanılır.
F3 terim
FEFOSon kullanma tarihi önce dolan ilk çıkar (First Expired, First Out) prensibi; raf ömrü olan ürünlerde fireyi en aza indirmek için tarihe göre sevkiyat yapar.FIFOİlk giren ilk çıkar (First In, First Out) prensibi; depoya önce giren stoğun önce kullanılmasını ya da satılmasını sağlayan stok akış ve değerleme yöntemidir.FireÜretim, taşıma veya depolama sırasında doğal olarak oluşan ve geri kazanılamayan stok kaybı; buharlaşma, dökülme, bozulma ve kırılma gibi nedenlerden kaynaklanır.
H3 terim
Hazırlık (Setup) SüresiBir makineyi veya hattı bir üründen başka bir ürüne geçirmek için yapılan ayar, temizlik ve değişim süresi; uzun setup süreleri büyük parti üretimini teşvik eder.Hizmet SeviyesiTalebin stoktan karşılanabilme olasılığı; örneğin yüzde 95 hizmet seviyesi, siparişlerin yüzde 95’inin anında karşılandığı anlamına gelir ve emniyet stoğunu doğrudan belirler.HurdaÜretim sürecinde standartları sağlamayan veya kullanılamaz hale gelen ve genelde geri dönüşüm dışında değeri kalmayan malzeme; çoğunlukla atık olarak elden çıkarılır.
İ2 terim
İstasyonÜretim hattında belirli bir operasyonun gerçekleştirildiği iş noktası; makine, operatör ve araç-gereçten oluşur ve hattın kapasitesi istasyonların en yavaşıyla sınırlıdır.İş EmriBelirli bir ürünün belirli miktarda üretilmesi için verilen resmi talimat; ne, ne kadar, hangi rotayla ve ne zaman üretileceğini tanımlayan üretim belgesidir.
K5 terim
Kalite KontrolÜrün veya malzemenin belirlenen kalite standartlarını karşılayıp karşılamadığını ölçen ve uygunsuzları ayıran faaliyet; mal kabulde, süreçte ve son üründe uygulanır.Kamçı EtkisiTedarik zincirinde son müşteri talebindeki küçük dalgalanmaların zincir boyunca geriye gittikçe büyüyerek tedarikçide aşırı stok ve sipariş dalgalanmasına yol açması (bullwhip effect).KanbanÜretim ve malzeme akışını görsel kartlar veya sinyallerle yöneten çekme sistemi; bir sonraki adım tükettikçe önceki adıma yeniden üretim ya da tedarik sinyali gönderir.Kapasite PlanlamaÜretim planını gerçekleştirmek için gereken makine, işgücü ve zaman kaynağının yeterli olup olmadığını belirleme süreci; talep ile üretim kapasitesini eşleştirir.Konsinye StokMülkiyeti tedarikçide kalan ancak alıcının deposunda bulunan stok; alıcı yalnızca kullandığı ya da sattığı kadarının bedelini öder, kalanı tedarikçinin malıdır.
L2 terim
LIFOSon giren ilk çıkar (Last In, First Out) prensibi; depoya en son giren stoğun önce kullanıldığı ya da değerlemede son alış fiyatının önce gidere yazıldığı yöntemdir.LojistikMalların doğru yerde, doğru zamanda ve uygun maliyetle bulunması için taşıma, depolama ve dağıtım faaliyetlerinin planlanıp yürütülmesi; tedarik zincirinin fiziksel akış ayağıdır.
M5 terim
MRP (Malzeme İhtiyaç Planlaması)Ana üretim planı, ürün ağacı ve eldeki stoktan yola çıkarak hangi malzemenin ne zaman ve ne kadar gerektiğini hesaplayan planlama sistemi; net ihtiyaç ve sipariş planı üretir.MRP IIMalzeme ihtiyaç planlamasını kapasite, finans ve diğer kaynaklarla bütünleştiren genişletilmiş üretim kaynakları planlaması (Manufacturing Resource Planning); ERP’nin öncülüdür.Mal KabulTedarikçiden gelen malların depoya alınırken miktar, kalite ve evrak açısından kontrol edilip sisteme kaydedilmesi süreci; stok doğruluğunun başladığı ilk noktadır.MevsimsellikTalebin yılın belirli dönemlerinde düzenli olarak yükselip alçalması; tahmin, stok ve üretim planlamasının bu döngüye göre uyarlanmasını gerektirir.Minimum Sipariş MiktarıBir tedarikçinin kabul ettiği en küçük sipariş miktarı (MOQ); alıcıyı bazen ihtiyacından fazla sipariş vermeye zorlar ve optimal sipariş miktarını kısıtlar.
O2 terim
OEE (Toplam Ekipman Etkinliği)Bir ekipmanın kullanılabilirlik, performans ve kalite boyutlarını tek bir orana indirgeyen verimlilik ölçütü (Overall Equipment Effectiveness); ideal üretimin ne kadarına ulaşıldığını gösterir.Ortalama StokBir dönem boyunca elde tutulan stoğun tipik seviyesi; en yalın haliyle dönem başı ve dönem sonu stoğun toplamının ikiye bölünmesiyle hesaplanır.
Ö2 terim
Ölçek EkonomisiÜretim veya sipariş miktarı arttıkça birim başına maliyetin düşmesi; sabit maliyetlerin daha çok birime dağılmasıyla ortaya çıkar ve büyük partileri cazip kılar.Ölü StokUzun süredir hiç hareket görmeyen, satış veya kullanım ihtimali kalmamış stok; sermayeyi bağlar, depo yer kaplar ve genelde değer kaybına uğrar.
P3 terim
PaletÜrünlerin üzerine istiflenerek forklift veya transpaletle birlikte taşındığı standart taşıma platformu; depolama ve sevkiyatta birim yük oluşturmayı sağlar.Parti (Lot) BüyüklüğüBir seferde üretilen veya sipariş edilen miktar; lot büyüklüğü artarsa sipariş/hazırlık maliyeti birim başına düşer ama taşıma maliyeti yükselir.Parti TakibiAynı üretim ya da tedarik partisine ait ürünlerin tekil bir parti numarasıyla izlenmesi; geri çağırma, kalite ve son kullanma tarihi yönetimi için zorunludur.
R3 terim
RFIDÜrünlere yerleştirilen etiketlerin radyo dalgalarıyla temassız ve toplu okunmasını sağlayan tanımlama teknolojisi; barkodun aksine görüş hattı ve tek tek okutma gerektirmez.Raf ÖmrüBir ürünün kalitesini ve kullanılabilirliğini koruduğu süre; bu süre dolduğunda ürün satılamaz veya kullanılamaz hale gelir ve fire riski oluşturur.RotaBir ürünün üretilmesi için gereken operasyonların sırasını, hangi makinede yapılacağını ve standart sürelerini tanımlayan belge; ürün ağacının "nasıl üretilir" tarafıdır.
S20 terim
SKUStok takip birimi (Stock Keeping Unit); her benzersiz ürün varyantını ayırt etmek için atanan tekil tanımlayıcı koddur. Renk, beden ve ambalaj gibi farklar ayrı SKU oluşturur.Satın Almaİşletmenin ihtiyaç duyduğu mal ve hizmetlerin tedarikçilerden satın alınmasını yürüten fonksiyon; talep toplama, sipariş verme ve tedarikçi ilişkilerini kapsar.Satın Alma Siparişi (PO)Alıcının tedarikçiye gönderdiği, hangi üründen ne kadar, hangi fiyat ve teslim koşuluyla istendiğini belirten resmi sipariş belgesi (Purchase Order); satın alma sürecini bağlayıcı kılar.Seri NumarasıHer bir ürün adedine atanan benzersiz tekil tanımlayıcı; partiden farklı olarak tek tek ürün düzeyinde izleme, garanti ve servis takibi sağlar.Sermaye Bağlama MaliyetiStoğa yatırılan paranın başka bir yatırımda değerlendirilememesinden doğan fırsat maliyeti; taşıma maliyetinin genelde en büyük bileşenidir.SevkiyatHazırlanan siparişlerin depodan çıkarılıp müşteriye ya da bir sonraki noktaya gönderilmesi süreci; toplama, paketleme ve taşıyıcıya teslim adımlarını kapsar.Sipariş (Hazırlık) MaliyetiBir siparişi vermenin veya bir üretim partisini başlatmanın sabit maliyeti; tedarikçi iletişimi, evrak, nakliye ve üretimde hat hazırlık (setup) giderlerini kapsar.Sipariş NoktasıStoğun yeni sipariş tetiklemesi gereken seviyeyi ifade eden genel terim; çoğu sistemde yeniden sipariş noktası (ROP) ile aynı anlamda kullanılır.Sipariş Çevrim Süresiİki ardışık sipariş verme anı arasında geçen süre; sipariş miktarı ve talep hızı tarafından belirlenir, sık sipariş kısa çevrim, büyük sipariş uzun çevrim anlamına gelir.Stokİşletmenin satış, üretim veya kullanım için elinde bulundurduğu hammadde, yarı mamul ve ürünlerin tümü; sermayeyi bağlayan ama talebi karşılayan fiziksel varlıktır.Stok Devir HızıBelirli bir dönemde stoğun kaç kez yenilendiğini gösteren oran; satılan malın maliyetinin ortalama stoğa bölünmesiyle bulunur ve stoğun ne kadar verimli kullanıldığını ölçer.Stok Devir OranıStok devir hızının sayısal ifadesi; bir dönemde stoğun kaç kez döndüğünü gösteren orandır ve genelde "stok devir hızı" ile eş anlamlı kullanılır.Stok DeğerlemeEldeki stoğun parasal değerinin belirlenmesi; FIFO, LIFO veya ağırlıklı ortalama gibi yöntemlerle yapılır ve satılan malın maliyetini ve dönem karını etkiler.Stok DoğruluğuSistemdeki stok kaydı ile depodaki fiziksel gerçeğin ne kadar örtüştüğünün ölçüsü; düşük doğruluk, planlamanın tamamını hatalı hale getirir.Stok KontrolüMevcut stok seviyelerini sayım, kayıt ve raporlama ile sürekli izleyip planlanan seviyeyle karşılaştırma; sapmaları tespit edip düzeltici aksiyon alma faaliyetidir.Stok SayımıDepodaki fiziksel stoğun fiilen sayılarak kayıtlarla karşılaştırılması işlemi; tüm stoğu kapsayan dönemsel sayım ya da bölüm bölüm yapılan döngüsel sayım şeklinde yürütülür.Stok YaşlandırmaStok kalemlerinin depoda ne kadar süredir beklediğine göre yaş aralıklarına ayrılması; atıl ve ölü stoğu erken tespit etmeye yarayan bir analiz yöntemidir.Stok YönetimiDoğru ürünü, doğru miktarda, doğru zamanda bulundurmak için stok seviyelerini planlama, izleme ve kontrol etme disiplinidir; amacı maliyet ile hizmet seviyesini dengelemektir.Stoksuzluk MaliyetiTalep olduğu halde stok bulunmamasının yarattığı kayıp; kaçan satış, gecikme cezaları, acil tedarik giderleri ve müşteri kaybı gibi doğrudan ve dolaylı zararları kapsar.Stokta Kalma SüresiStoğun ortalama olarak kaç gün depoda beklediğini gösteren ölçü (DSI); 365’in stok devir hızına bölünmesiyle bulunur ve devir hızının gün cinsinden karşılığıdır.
T11 terim
Takt SüresiMüşteri talebini tam karşılamak için bir ürünün ne sıklıkla üretilmesi gerektiğini belirleyen ritim; kullanılabilir üretim süresinin müşteri talebine bölünmesiyle bulunur.Talep DeğişkenliğiTalebin ortalamasından ne kadar saptığının ölçüsü; genelde standart sapma ile ifade edilir ve değişkenlik arttıkça gereken emniyet stoğu büyür.Talep TahminiGeçmiş veriler, eğilimler ve mevsimsellik kullanılarak gelecekteki talebin öngörülmesi; stok, üretim ve satın alma planlamasının tümünün başladığı temel girdidir.Tam Zamanında TeslimSiparişin söz verilen tarihte, ne erken ne geç teslim edilmesi; teslim performansının temel boyutudur ve düşük olduğunda emniyet stoğu ihtiyacını artırır.Tedarikİşletmenin ihtiyaç duyduğu mal ve hizmetleri dış kaynaklardan temin etme süreci; tedarikçi seçiminden teslim alımına kadar olan adımları kapsar.Tedarik SüresiSipariş verildiği andan malın kullanıma hazır şekilde teslim alındığı ana kadar geçen süre; emniyet stoğu ve yeniden sipariş noktası hesabının kritik girdisidir.Tedarik ZinciriHammaddeden son müşteriye kadar ürünün geçtiği tüm işletme, süreç ve akışların oluşturduğu ağ; tedarikçi, üretici, dağıtıcı ve perakendeciyi birbirine bağlar.Tedarik Zinciri YönetimiTedarik zincirindeki malzeme, bilgi ve para akışlarını uçtan uca planlama, koordine etme ve optimize etme disiplini; toplam maliyeti düşürürken müşteri hizmetini artırmayı hedefler.Tedarikçiİşletmeye hammadde, parça, ürün veya hizmet sağlayan dış kaynak; teslim güvenilirliği, kalitesi ve fiyatı işletmenin stok ve üretim performansını doğrudan etkiler.Teslim PerformansıTedarikçinin veya işletmenin siparişleri söz verilen zamanda ve miktarda teslim etme başarısı; genellikle tam zamanında ve eksiksiz teslim oranıyla (OTIF) ölçülür.VMI (Tedarikçi Yönetimli Envanter)Stok seviyelerinin ve yeniden sipariş kararlarının alıcı yerine tedarikçi tarafından yönetildiği model (Vendor Managed Inventory); tedarikçi tüketimi izleyip kendisi ikmal yapar.
Ü2 terim
Üretim PlanlamaTalebi karşılamak için neyin, ne zaman, ne kadar ve hangi kaynaklarla üretileceğini belirleme süreci; talep tahmini, kapasite ve stoğu bir araya getirerek üretim takvimini oluşturur.Ürün Ağacı (BOM)Bir bitmiş ürünü oluşturmak için gereken tüm hammadde, parça ve yarı mamulün miktarlarıyla birlikte hiyerarşik listesi (Bill of Materials); MRP’nin temel girdisidir.
Y4 terim
Yalın ÜretimMüşteriye değer katmayan her türlü israfı (fazla stok, bekleme, fazla üretim, taşıma) ortadan kaldırmayı hedefleyen üretim felsefesi; Toyota Üretim Sistemi’ne dayanır.Yeniden Sipariş NoktasıStoğun, yeni sipariş verilmesi gereken seviyeye düştüğü kritik miktar; tedarik süresince beklenen tüketim ile emniyet stoğunun toplamına eşittir.Yeniden İşlemeStandartları sağlamayan bir ürünü hurdaya ayırmak yerine düzelterek kullanılabilir hale getirme işlemi; ek maliyet yaratır ama malzeme kaybını önler.Yığın (Push) ÜretimÜretimin gerçek talep yerine tahmine göre önceden planlandığı sistem; ürünler talep gelmeden üretilip stoğa yığılır, bu da fazla stok riski taşır.