Kalite Kontrol
Ürün veya malzemenin belirlenen kalite standartlarını karşılayıp karşılamadığını ölçen ve uygunsuzları ayıran faaliyet; mal kabulde, süreçte ve son üründe uygulanır.
Kalite kontrol (quality control, QC), ürün veya malzemenin belirlenen standartlara uygunluğunu muayene, test ve ölçümle doğrulayan ve uygunsuz olanları ayıran faaliyettir. Mal kabulde, üretim sürecinde ve son üründe uygulanır.
Kalite kontrolde tespit edilen uygunsuz ürünler ıskartaya ayrılır, yeniden işlemeye gönderilir veya tedarikçiye iade edilir. Yüksek hata oranı hem maliyeti hem de stok doğruluğunu olumsuz etkiler.
Mal kabuldeki kalite kontrol, hatalı malzemenin stoğa girmesini önleyerek üretimi ve müşteri memnuniyetini korur.
İlgili terimler: Iskarta, Yeniden İşleme, Mal Kabul
Kamçı Etkisi
Tedarik zincirinde son müşteri talebindeki küçük dalgalanmaların zincir boyunca geriye gittikçe büyüyerek tedarikçide aşırı stok ve sipariş dalgalanmasına yol açması (bullwhip effect).
Kamçı etkisi (bullwhip effect), tedarik zincirinde son müşteri talebindeki küçük bir dalgalanmanın, zincirin yukarısına doğru gittikçe büyümesidir. Perakendecideki ufak bir artış, tedarikçi seviyesinde çok daha büyük sipariş sıçramalarına dönüşür.
Etkinin başlıca nedenleri; her halkanın ayrı tahmin yapması, toplu sipariş alışkanlığı, fiyat dalgalanmaları ve bilgi paylaşımı eksikliğidir. Sonuç, zincir boyunca biriken gereksiz stok ve verimsizliktir.
Kamçı etkisini azaltmanın yolu, gerçek talep verisinin zincir boyunca paylaşılması ve VMI gibi iş birliği modelleridir.
İlgili terimler: Tedarik Zinciri Yönetimi, VMI (Tedarikçi Yönetimli Envanter), Talep Değişkenliği
Kanban
Üretim ve malzeme akışını görsel kartlar veya sinyallerle yöneten çekme sistemi; bir sonraki adım tükettikçe önceki adıma yeniden üretim ya da tedarik sinyali gönderir.
Kanban, Japonca "kart" anlamına gelir ve üretimi talebe göre tetikleyen görsel bir çekme sistemidir. Bir istasyon malzemeyi tükettikçe önceki istasyona kart veya sinyalle "yeniden üret" mesajı gönderir.
Kanban, fazla üretimi ve süreçteki yarı mamul stoğunu sınırlar; çünkü yalnızca tüketilen kadar yeniden üretilir. Yalın üretimin ve tam zamanında (JIT) yaklaşımının temel uygulama araçlarından biridir.
Günümüzde fiziksel kart yerine dijital kanban panoları da kullanılır; aynı çekme mantığı yazılımla yönetilir.
İlgili terimler: JIT (Tam Zamanında Üretim), Yalın Üretim, Çekme (Pull) Sistemi
Kapasite Planlama
Üretim planını gerçekleştirmek için gereken makine, işgücü ve zaman kaynağının yeterli olup olmadığını belirleme süreci; talep ile üretim kapasitesini eşleştirir.
Kapasite planlama (capacity planning), bir üretim planını hayata geçirmek için gereken makine, işgücü ve zaman kaynağının mevcut kapasiteyle karşılanıp karşılanamayacağını belirleme sürecidir. Talep ile üretebilme gücünü eşleştirir.
Kapasite yetersizse plan gerçekçi değildir; fazla kapasite ise atıl maliyet yaratır. Bu nedenle kapasite planlama, üretim planının uygulanabilirliğini test eden kritik bir kontrol adımıdır.
Darboğaz iş istasyonları kapasiteyi sınırladığı için, kapasite planlamada öncelikle bu darboğazlar dikkate alınır.
İlgili terimler: Üretim Planlama, Darboğaz, Ana Üretim Çizelgesi
Konsinye Stok
Mülkiyeti tedarikçide kalan ancak alıcının deposunda bulunan stok; alıcı yalnızca kullandığı ya da sattığı kadarının bedelini öder, kalanı tedarikçinin malıdır.
Konsinye stok (consignment stock), tedarikçinin malını alıcının deposuna yerleştirdiği ama mülkiyetin kullanım ya da satış anına kadar tedarikçide kaldığı modeldir. Alıcı yalnızca tükettiği kadarını faturalandırır.
Konsinye, alıcının sermaye bağlamadan ürünü elinin altında tutmasını sağlar; tedarikçi ise rafta görünürlük ve daha sıkı bir ticari ilişki kazanır. Stok riskinin büyük kısmı tedarikçide kalır.
Tedarikçi yönetimli envanter (VMI) modelleri sıklıkla konsinye stokla birlikte uygulanır.
İlgili terimler: Emanet Stok, VMI (Tedarikçi Yönetimli Envanter), Tedarikçi