Stok Yönetimi

Emniyet Stoğu Hesaplama

Talep dalgalanmanı, tedarik süreni ve hedef servis seviyeni gir; emniyet stoğu hesaplama aracı stoksuz kalmamak için tutman gereken tampon stoğu Z-skoru yöntemiyle versin.

Nasıl çalışır?

Emniyet stoğu hesaplama, talebin ve tedarik süresinin belirsiz olduğu durumlarda stoksuz kalmamak için elinde bulundurman gereken tampon stoğu bulur. Ortalama talebe göre sipariş verirsen, talebin beklenenin üstüne çıktığı veya tedarikçinin geciktiği zamanlarda satışı kaçırırsın. Emniyet stoğu bu riski parayla satın aldığın güvence payıdır. Kavramın derin anlatımı için emniyet stoğu nedir rehberine bakabilirsin.

Emniyet stoğu formülü nedir?

Bu araç istatistiksel (servis seviyeli) yöntemi kullanır:

SS = Z \times \sigma_d \times \sqrt{L}

Burada Z hedef servis seviyesine karşılık gelen güven katsayısı, σ_d günlük talebin standart sapması (dalgalanması), L ise tedarik süresidir (gün). Servis seviyesi yükseldikçe Z büyür ve daha fazla tampon stok gerekir. Hem talebin hem tedarik süresinin oynak olduğu durumlarda iki belirsizliği birleştiren kombine formül kullanılır; bunun ayrıntısı blog rehberinde anlatılır.

Servis seviyesi ve Z katsayısı

Servis seviyesi, "talebi karşılayamama riskini ne kadar düşük tutmak istiyorum" sorusunun cevabıdır:

Servis seviyesi	Z katsayısı	Anlamı
%90	1,28	10 dönemde yaklaşık 1 stoksuzluk riski
%95	1,65	Çoğu işletme için dengeli tercih
%97,5	1,96	Yüksek öncelikli kalemler
%98	2,05	Kritik ürünler için yüksek güvence
%99	2,33	Stoksuzluğun çok maliyetli olduğu durumlar

Aracı nasıl kullanırım?

Üç değeri gir: günlük talep standart sapması (σ_d), tedarik süresi (L, gün) ve hedef servis seviyesi. Standart sapmayı bilmiyorsan geçmiş günlük satışlarından Excel'de =STDEV.S(...) ile bulabilirsin. Örneğin günlük talep dalgalanması 20 adet, tedarik süresi 9 gün ve servis seviyesi %95 (Z = 1,65) ise emniyet stoğu 1,65 × 20 × √9 = 1,65 × 20 × 3 = 99 adet çıkar. Aynı hesabı kendi verinle tekrar etmek için emniyet stoğu Excel şablonunu indirip doldurabilirsin.

Sonucu nasıl yorumlamalısın?

Emniyet stoğu yükseldikçe stoksuz kalma riskin düşer ama bağladığın sermaye ve taşıma maliyetin artar; doğru servis seviyesi bu iki maliyetin dengesidir. A sınıfı (yüksek ciro) ürünlerde yüksek, C sınıfı ürünlerde düşük servis seviyesi mantıklıdır; bu mantık doğrudan ABC analiziyle birleşir. Emniyet stoğunu bulduktan sonra sipariş tetikleme seviyeni kurmak için yeniden sipariş noktası hesaplama aracına geç; ROP doğrudan emniyet stoğunu içerir. Ne kadar sipariş vereceğini ise EOQ hesaplama aracıyla bulabilirsin.

Sık sorulan sorular

Emniyet stoğu nasıl hesaplanır?

İstatistiksel yöntemde emniyet stoğu, servis seviyesi katsayısı Z ile günlük talep standart sapması ve tedarik süresinin kareköküyle çarpılarak bulunur: SS = Z × σ_d × √L.

Servis seviyesi neyi belirler?

Servis seviyesi, talebi karşılayabilme olasılığını belirler. %95 servis seviyesi, dönemlerin %95'inde stoksuz kalmamayı hedeflediğin anlamına gelir ve Z katsayısı 1,65'tir.

Standart sapmayı (σ_d) nasıl bulurum?

Geçmiş günlük satışlarını bir sütuna yazıp Excel veya Google Sheets'te =STDEV.S(...) fonksiyonunu kullanarak bulabilirsin. Bu değer talebin günden güne ne kadar dalgalandığını ölçer.

Emniyet stoğu çok yüksek olursa ne olur?

Stoksuz kalma riski düşer ama depoda bağlanan sermaye ve taşıma maliyeti artar. Amaç, hizmet riski ile stok maliyeti arasında denge kurmaktır.

Emniyet stoğu ile yeniden sipariş noktası arasındaki ilişki nedir?

Yeniden sipariş noktası, tedarik süresindeki ortalama talebe emniyet stoğunun eklenmesiyle bulunur; yani emniyet stoğu ROP'un bir bileşenidir.

İlgili içerikler

Emniyet Stoğu Nedir? Formülü, Servis Seviyesi ve Hesaplama Rehberi [2026]

Oku →

Ali

ODTÜ Endüstri Mühendisliği · Production Developer

Bu hesap modeli klasik formüllere dayanır ve sabit talep, sabit tedarik süresi gibi varsayımlarla çalışır. Saha problemlerini sadeleştirip karar destek araçlarına dönüştürüyorum.

Yasal uyarı: Stokoloji araçları eğitim ve karar destek amaçlıdır. Sonuçlar işletmenizin gerçek maliyet yapısına göre doğrulanmalıdır; profesyonel danışmanlık yerine geçmez.