E Harfi

ERP (enterprise resource planning, kurumsal kaynak planlaması), bir işletmenin üretim, stok, satın alma, finans, satış ve insan kaynakları gibi tüm temel süreçlerini ortak bir veri tabanı üzerinde birleştiren bütünleşik yazılımdır.

ERP’nin temel değeri tek doğruluk kaynağıdır; bir departmandaki veri tüm sisteme yansır, böylece kopukluk ve tekrar eden veri girişi azalır. Stok yönetimi, ERP’nin merkezi modüllerinden biridir.

ERP, MRP ve MRP II’nin evrimleşmiş, tüm işletmeyi kapsayan halidir; SAP, Oracle ve birçok yerli çözüm bu kategoridedir.

Ekonomik sipariş miktarı (economic order quantity, EOQ), her siparişte ne kadar sipariş verilirse toplam stok maliyetinin en düşük olacağını bulan klasik formüldür. Sipariş verme maliyeti ile elde tutma maliyeti arasındaki dengeyi kurar.

Sık sipariş vermek sipariş maliyetini, az ama büyük sipariş vermek taşıma maliyetini artırır. EOQ bu iki maliyetin toplamının minimum olduğu sipariş miktarını verir; formülü yıllık talep, sipariş maliyeti ve birim taşıma maliyetini kullanır.

Optimal miktarı EOQ hesaplama aracıyla hesaplayabilir, türetimi için EOQ nedir yazısını inceleyebilirsin.

Elde bulundurma maliyeti (carrying / holding cost), stoğu belirli bir süre depolamanın toplam maliyetidir. Depo kirası, sigorta, eskime, fire, soğutma ve en önemlisi stoğa bağlanan paranın başka yerde değerlendirilememesinden doğan sermaye bağlama maliyetini içerir.

Genellikle stok değerinin yıllık yüzdesi olarak ifade edilir; örneğin yüzde 25 taşıma maliyeti, 100 TL değerindeki stoğun yılda 25 TL maliyet yarattığı anlamına gelir. Bu oran EOQ hesabının kritik girdisidir.

Bu maliyet, EOQ hesaplama aracında optimal sipariş miktarını doğrudan belirler.

Emanet stok, fiziksel olarak işletmenin deposunda durduğu halde mülkiyeti üçüncü bir tarafa ait olan stoktur. Konsinye düzeninde tedarikçinin alıcı deposundaki malı tipik bir emanet stok örneğidir.

Emanet stok, işletmenin kendi varlığı olmadığı için bilançoda kendi stoğundan ayrı izlenir. Buna karşılık fiziksel sayım, depolama ve doğruluk açısından kendi stoğuyla aynı titizlikle yönetilmesi gerekir.

Sayım ve raporlamada emanet stoğun kendi stoktan net ayrılması, hem mali hem operasyonel hata riskini düşürür.

Emniyet stoğu (safety stock), talebin beklenenden yüksek çıkması veya tedarikçinin geç teslim etmesi durumunda üretimin ya da satışın durmaması için elde tutulan tampon miktardır. Ortalama tüketim üzerinden hesaplanan normal stoğun üstüne eklenir; amacı hizmet seviyesini korumakla taşıma maliyetini dengede tutmak arasında doğru noktayı bulmaktır.

Klasik yaklaşımda emniyet stoğu, hizmet seviyesine karşılık gelen Z katsayısı, tedarik süresi (lead time) ve talebin standart sapması kullanılarak hesaplanır. Tedarik süresi uzadıkça veya talep daha değişken hale geldikçe gereken tampon büyür.

Doğru tampon miktarını emniyet stoğu hesaplama aracıyla bulabilir, kavramın detaylı anlatımı için emniyet stoğu nedir yazısını okuyabilirsin.

Envanter (inventory), bir işletmenin sahip olduğu stok kalemlerinin belirli bir tarihteki tam listesi ve değeridir. Türkçede çoğu bağlamda "stok" ile aynı anlamda kullanılır; muhasebede ise dönem sonu sayımıyla çıkarılan varlık dökümünü ifade eder.

Envanter kavramı hem fiziksel sayımı hem de bu sayımın parasal değerini kapsar. Üretim ve perakende işletmelerinde envanter, dönen varlıkların önemli bir bölümünü oluşturur ve bilançoda izlenir.

Örneğin yıl sonunda yapılan envanter sayımı, kayıttaki değerle fiziksel gerçeği karşılaştırarak fire, kayıp veya hatayı ortaya çıkarır.