OEE (Toplam Ekipman Etkinliği)
Bir ekipmanın kullanılabilirlik, performans ve kalite boyutlarını tek bir orana indirgeyen verimlilik ölçütü (Overall Equipment Effectiveness); ideal üretimin ne kadarına ulaşıldığını gösterir.
OEE (overall equipment effectiveness, toplam ekipman etkinliği), bir makinenin ya da hattın gerçek üretkenliğini tek bir yüzdeyle ölçen göstergedir. Üç bileşenin çarpımıdır: kullanılabilirlik, performans ve kalite.
- Kullanılabilirlik: planlı sürenin ne kadarında makine fiilen çalıştı (duruşların etkisi).
- Performans: çalışırken ideal hıza göre ne kadar üretildi (yavaşlamaların etkisi).
- Kalite: üretilenin ne kadarı kusursuz çıktı (fire ve ıskartanın etkisi).
Üç oranın çarpımı OEE’yi verir; örneğin her biri yüzde 90 ise OEE yaklaşık yüzde 73 olur. Dünya standardı olarak yüzde 85 ve üzeri çok iyi kabul edilir.
İlgili terimler: Hazırlık (Setup) Süresi, Çevrim Süresi, Iskarta
Ortalama Stok
Bir dönem boyunca elde tutulan stoğun tipik seviyesi; en yalın haliyle dönem başı ve dönem sonu stoğun toplamının ikiye bölünmesiyle hesaplanır.
Ortalama stok (average inventory), bir dönem içinde işletmenin elinde bulundurduğu stoğun ortalama seviyesidir. Basit yöntemde dönem başı stok ile dönem sonu stok toplanıp ikiye bölünür; daha hassas hesaplamada aylık veya haftalık sayımların ortalaması alınır.
Ortalama stok, devir hızı ve taşıma maliyeti hesaplamalarının paydasını oluşturduğu için doğru belirlenmesi önemlidir. Sezonluk dalgalanması yüksek ürünlerde yalnızca dönem başı ve sonu kullanmak yanıltıcı olabilir.
Ortalama stok, stok devir hızı hesaplamasının temel girdisidir.
İlgili terimler: Stok Devir Hızı, Çevrim Stoğu, Emniyet Stoğu
Ölçek Ekonomisi
Üretim veya sipariş miktarı arttıkça birim başına maliyetin düşmesi; sabit maliyetlerin daha çok birime dağılmasıyla ortaya çıkar ve büyük partileri cazip kılar.
Ölçek ekonomisi (economies of scale), üretim ya da sipariş hacmi büyüdükçe birim başına maliyetin düşmesidir. Sabit maliyetler (hazırlık, sipariş, kurulum) daha fazla birime yayıldığında her birime düşen pay azalır.
Ölçek ekonomisi büyük partileri ekonomik kılar ama bir sınırı vardır; çünkü büyük parti daha fazla stok ve taşıma maliyeti demektir. EOQ, tam olarak bu iki etkiyi dengeleyerek optimal miktarı bulur.
Ölçek ekonomisinin cazibesiyle aşırı büyük sipariş vermek, taşıma maliyeti ve atıl stok riskiyle dengelenmelidir.
İlgili terimler: Ekonomik Sipariş Miktarı, Parti (Lot) Büyüklüğü, Elde Bulundurma (Taşıma) Maliyeti
Ölü Stok
Uzun süredir hiç hareket görmeyen, satış veya kullanım ihtimali kalmamış stok; sermayeyi bağlar, depo yer kaplar ve genelde değer kaybına uğrar.
Ölü stok (dead stock), belirli bir süre boyunca hiç satılmamış veya kullanılmamış, gelecekte de talep görme ihtimali çok düşük olan stoktur. Sermayeyi bağlar, depo alanını işgal eder ve zamanla eskiyerek değer kaybeder.
Ölü stok genellikle yanlış talep tahmini, modası geçmiş ürünler veya aşırı sipariş kaynaklıdır. ABC ve yaşlandırma analizleriyle tespit edilip indirim, iade veya elden çıkarma ile temizlenir.
Düşük stok devir hızı, ölü stoğun erken uyarı işaretidir; devir hızı düştükçe ölü stok riski artar.
İlgili terimler: Atıl Stok, Stok Yaşlandırma, Stok Devir Hızı