FIFO Nedir? İlk Giren İlk Çıkar Yöntemi, Örnek ve LIFO Farkı

FIFO, "First In First Out" yani "ilk giren ilk çıkar" anlamına gelen ve stoğa ilk giren ürünlerin ilk önce çıktığı (satıldığı veya üretime verildiği) varsayımına dayanan stok değerleme yöntemidir. FIFO yöntemi hem fiziksel stok akışını düzenler hem de satılan malların maliyetini (SMM) ve kalan stok değerini belirler. Türkçe kaynaklarda konu çoğunlukla yalnızca muhasebe açısından anlatılıyor; bu rehberde FIFO'yu çözümlü sayısal örnekle, LIFO ve FEFO farkıyla ve depo operasyonu açısından mühendislik bakışıyla ele alıyoruz. Stoğunun ne kadar verimli döndüğünü görmek için yazının sonundaki stok devir hızı hesaplama aracını kullanabilirsin.

FIFO nedir, açılımı ne demek?

FIFO, İngilizce "First In First Out" ifadesinin kısaltmasıdır; Türkçesi "ilk giren ilk çıkar"dır. Bir stok değerleme ve stok akış yöntemi olarak FIFO, depoya en önce giren parti hangisiyse o partinin en önce tüketildiğini varsayar. Böylece satılan ürünlerin maliyeti eski (genelde daha ucuz) alış fiyatlarından, raftaki kalan stok ise yeni alış fiyatlarından değerlenir. Bu mantık özellikle son kullanma tarihi olan ürünlerde fiziksel gerçeklikle de örtüşür.

FIFO nasıl hesaplanır? (çözümlü örnek)

FIFO hesabında temel kural şudur: bir satış olduğunda, stoktaki en eski partiden başlayarak ürün düşülür ve o partinin birim maliyeti kullanılır. Bir örnekle gösterelim. Bir işletmenin alış hareketleri şöyle olsun:

Diyelim ki 25 Ocak'ta 200 adet ürün satıldı. FIFO yöntemiyle bu 200 adedi en eski partiden başlayarak düşeriz:

1. İlk 100 adet, 5 Ocak partisinden: 100 × 50 = 5.000 TL
2. Sonraki 80 adet, 12 Ocak partisinden: 80 × 60 = 4.800 TL
3. Kalan 20 adet, 20 Ocak partisinden: 20 × 70 = 1.400 TL

Satılan malların maliyeti (SMM): 5.000 + 4.800 + 1.400 = 11.200 TL.

Geriye 20 Ocak partisinden 100 adet kalır. Kalan stok değeri: 100 × 70 = 7.000 TL. Görüldüğü gibi FIFO, en yeni (en pahalı) maliyetleri stokta bırakır, en eski maliyetleri satışa yazar.

FIFO ile LIFO arasındaki fark nedir?

LIFO, "Last In First Out" yani "son giren ilk çıkar" yöntemidir ve FIFO'nun tam tersi mantıkla çalışır: en son alınan parti ilk önce satılır. Aradaki fark, özellikle fiyatların değiştiği dönemlerde SMM ve kâr üzerinde belirgin etki yapar.

Önemli bir not: Türkiye'de yürürlükteki muhasebe standartları (TMS 2 / TFRS) LIFO yöntemine izin vermez; pratikte FIFO ve ağırlıklı ortalama maliyet yöntemleri kullanılır. LIFO daha çok kavramsal karşılaştırma ve bazı yabancı uygulamalar için anlamlıdır.

FEFO nedir, FIFO'dan farkı ne?

FEFO, "First Expired First Out" yani "son kullanma tarihi en yakın olan ilk çıkar" yöntemidir. FIFO ürünleri giriş sırasına göre çıkarırken, FEFO ürünleri son kullanma tarihine göre çıkarır. İkisi çoğu zaman aynı sonucu verir; ancak sonradan gelen bir partinin miadı daha erkense FEFO o partiyi öne alır. Gıda, ilaç ve kozmetik gibi miatlı ürünlerde doğru yöntem FEFO'dur. Bu yüzden depoda yalnızca "ilk giren ilk çıkar" demek yetmez; miatlı stoğun ölü stok haline gelip imha edilmemesi için son kullanma tarihi temelli bir akış kurmak gerekir.

FIFO'nun avantajları ve dezavantajları nelerdir?

FIFO'nun en güçlü yanı sadeliği ve fiziksel gerçekle uyumudur. Avantajları:

• Eski stok önce tükendiği için eskime, bozulma ve fire riski azalır.
• Kalan stok değeri güncel piyasa fiyatına yakın olduğundan bilanço gerçekçi olur.
• Uygulaması sezgiseldir ve denetlenebilir.

Dezavantajları ise enflasyonist ortamda ortaya çıkar:

• Eski düşük maliyetler satışa yazıldığı için raporlanan kâr şişer; bu da daha yüksek vergi yükü anlamına gelebilir.
• Yüksek enflasyonda kâr "kağıt üzerinde" görünür, oysa stoğu yenileme maliyeti çoktan artmıştır.

Bir deneyim notu: üretim ve depo sistemleri kurarken en sık gördüğüm hata, firmaların muhasebede FIFO uygularken depoda fiziksel olarak FIFO'yu uygulamamasıdır. Raf düzeni "son gelen öne" şeklinde kurulduğunda, sistemde ilk giren düşülürken fiziksel rafta en eski ürün arkada unutulup miadını doldurur. Stok değerleme yöntemi ile depo yerleşimini aynı mantıkta kurmak, bu sessiz kaybı önler.

FIFO ne zaman tercih edilmeli?

FIFO; son kullanma tarihi olan, modası geçen veya zamanla değer kaybeden ürünlerde neredeyse zorunludur. Gıda, ilaç, kozmetik, elektronik ve moda bu gruba girer. Fiyatların sık değiştiği bir ortamda ise FIFO'nun kârı şişirme etkisini bilerek karar vermek gerekir. Hangi ürünlerde bu disiplinin en kritik olduğunu görmek için stoğunu önce ABC analizi ile önceliklendirmek, sonra A sınıfı kalemlerde sıkı bir FIFO/FEFO akışı kurmak iyi bir başlangıçtır.

Sıradaki adım

FIFO sana stoğunun nasıl değerleneceğini ve hangi maliyetin satışa yazılacağını söyler; ancak stoğunun ne kadar hızlı döndüğünü ve nakdinin ne kadar süre rafta beklediğini söylemez. Bunun için stok devir hızı oranına bakman gerekir; emniyet stoğunu doğru kurmak için ise emniyet stoğu hesabını gözden geçir. Stoğunun kaç kez döndüğünü kendi rakamlarınla görmek için stok devir hızı hesaplama aracını kullan. Stok kavramının temeline dönmek istersen stok nedir yazısı iyi bir başlangıç noktasıdır.